Φωτογραφίες: Πάνος Κοκκινιάς

For English

Η έκθεση Ζωντανό Αρχείο Μετάβασης καταπιάνεται με το αρχείο φυλομετάβασης του anthr0morph, με τις μεθοδολογίες φροντίδας και με τις καλλιτεχνικές πρακτικές που
αναδεικνύουν τη συνθήκη της μετάβασης και τις σχέσεις ανθρώπινου/μη ανθρώπινου. Προτείνει μια διευρυμένη θεώρηση της μετάβασης, η οποία σκέφτεται μέσα, διαμέσου και πέρα από το φύλο, αγγίζοντας ζητήματα οικολογίας, διαειδικών σχέσεων και συνύπαρξης μέσα σε ένα τοξικό περιβάλλον.

Δύο είναι οι βασικές έννοιες που διατρέχουν την έκθεση: η μετάβαση και το ζωντανό αρχείο. Η μετάβαση δεν νοείται ως γραμμική πρόοδος ή απλή αλλαγή, αλλά ως μια ανοιχτή, ασταθής και συχνά αντιφατική διαδικασία μετασχηματισμού. Η ετυμολογία της λέξης ενισχύει αυτή την ανάγνωση: στα ελληνικά, η «μετάβαση» προκύπτει από το «μετά» και το «βαίνω», δηλώνοντας μια κίνηση από έναν τόπο ή μια κατάσταση σε μια άλλη. Αντίστοιχα, ο αγγλικός όρος transition, από το λατινικό transitus, φέρει το πρόθεμα trans («πέρα», «διαμέσου», «απέναντι»), υπογραμμίζοντας το πέρασμα ως εμπειρία ενδιάμεσης κατάστασης και όχι ως τελικό αποτέλεσμα. Το πρόθεμα δηλώνει μια δύναμη ή μια κίνηση, περισσότερο παρά μια σταθερή ταυτότητα· εκφράζει όχι μόνο τη μετάβαση αλλά και τις πολιτικές της μεταβατικότητας.

Η μετάβαση ξεκινά κιόλας από την παιδική ηλικία. Μεγαλώνοντας στη Χίο, το anthr0morph ως παιδί, παρατηρούσε τον κόσμο των ζώων, αναπτύσσοντας μια βιωματική σχέση με το μη ανθρώπινο. Στην καλλιτεχνική του πρακτική παίρνει συχνά τη μορφή του ζώου μέσα από μάσκες και εξωσκελετούς που παρουσιάζονται στην έκθεση και ενεργοποιούνται μέσα από βίντεο και περφόρμανς.

Παραφράζοντας τον Γερμανό ιστορικό και θεωρητικό του πολιτισμού Aby Warburg, μέσω της «παρείσδυσης» στη μάσκα των ζώων, το anthr0morph δεν μιμείται το ζώο αλλά «εισέρχεται» σε αυτό, αποσπώντας κάτι από τη φύση μέσα από τη μεταμόρφωση της ανθρώπινης προσωπικότητάς του (Aby Warburg, Το τελετουργικό του φιδιού, Πλέθρον, Αθήνα 2025, σ.29). Η μάσκα, ως σύμβολο και ως μαγική πράξη, επικυρώνει τον σύνδεσμο ανάμεσα στον άνθρωπο και το ζώο ή το φυτό. Η ενσάρκωση του ζώου και του φυτού ως μέρους του εαυτού συνιστά μια πρώτη απόδραση από τις ιεραρχικές ταξινομίες που εφηύρε η ανθρώπινη ιστορία· αποτελεί εμπειρία συμμετοχής σε μια ριζοσπαστική κοινότητα που περιλαμβάνει κάθε είδος ζωής, κάθε μορφή ενέργειας και ύλης.

Το anthr0morph λειτουργεί ως ζωντανό καλλιτεχνικό έργο: ένα υβριδικό ον, μια χίμαιρα που δημιουργείται από τον συνδυασμό ετερόκλητων στοιχείων. Στη γενετική, η χίμαιρα περιγράφει οργανισμούς που φέρουν περισσότερους από έναν γενετικούς κώδικες ή κύτταρα από περισσότερους οργανισμούς. Η αναφορά αυτή δεν είναι τυχαία. Υπενθυμίζει ότι ακόμη και η «φύση» αποτελεί κατασκευή. Η παραγωγή κατηγοριών όπως το φύλο, η φυλή και η σεξουαλικότητα έχει ιστορικά δικαιολογήσει τη δημιουργία διαφορών και ιεραρχιών που παρουσιάζονται ως «φυσικές», επιβάλλοντας μια κανονιστική εκδοχή της φύσης και ταυτόχρονα περιθωριοποιώντας όσους παρεκκλίνουν από αυτήν (Cy Lecerf Maulpoix, Écologies Déviantes, Voyages en terres queers, Éditions Cambourakis, 2021, σ. 54).

Σε άμεση συνομιλία με αυτές τις προβληματικές, η περφόρμανς Post-Ecdysis, που αναπτύσσεται σε συνεργασία με τη Μαριάννα Καβαλλιεράτου (χορογράφο και σύμβουλο
κινησιολογίας), πραγματεύεται την κατάσταση αμέσως μετά τη μεταμόρφωση: ένα σώμα παρόν αλλά ακόμη εύθραυστο, σε φάση μετάβασης. Η περφόρμανς παρουσιάζεται για πρώτη φορά στα εγκαίνια της έκθεσης ως τελετή έναρξης και επαναλαμβάνεται καθ’ όλη τη διάρκειά. Το anthr0morph ανεβαίνει μια σκάλα χωρίς προορισμό, φορώντας μια μάσκα που δεν του επιτρέπει να δει και έναν εξωσκελετό που παραπέμπει σε φτερά χωρίς να επιτρέπει την πτήση. Η ανάβαση λειτουργεί ως «excelsior», δηλαδή ως επιθυμία υπέρβασης, μια προσπάθεια του ανθρώπου να αναγερθεί από τη γη προς τον ουρανό και συνιστά μια κατεξοχήν συμβολική πράξη (Aby Warburg, Το τελετουργικό του φιδιού, Πλέθρον, Αθήνα, 2025, σ. 25).

Η δεύτερη βασική έννοια της έκθεσης, το ζωντανό αρχείο, επαναπροσδιορίζεται ριζικά. Συνήθως, ο όρος αναφέρεται σε ένα συμβατικό ιστορικό αρχείο και δηλώνει τη διαδικασία αναβίωσης, επανοικειοποίησης ή εμπλουτισμού του. Εδώ, όμως, το αρχείο είναι κυριολεκτικά ζωντανό: πρόκειται για το ίδιο το σώμα του anthr0morph. Ένα σώμα που λειτουργεί ως πολιτικό εργαλείο και καταγράφει την ιστορία του, τα τραύματά του και τις μεταμορφώσεις του. Το αρχείο αναπτύσσεται σε πραγματικό χρόνο, αδιάκοπα και περιλαμβάνει ακόμη και ιδέες, σώματα ή χειρονομίες που δεν έχουν ακόμη συμβεί, καθώς συνδιαμορφώνεται με τους επισκέπτες και τους συμμετέχοντες. Την αίσθηση αυτή ενισχύει η σκηνογραφία και η επιμέλεια της έκθεσης καθώς το μεγαλύτερο μέρος του υλικού βρίσκεται μέσα σε ειδικά αρχειακά κουτιά. Ο επιμελητής Βασίλης Ζηδιανάκης αντιλαμβάνεται την αρχειακή τέχνη ως έναν τρόπο εξερεύνησης εναλλακτικών αφηγήσεων. Η προσέγγιση αυτή συνεισφέρει στην αρχειακή στροφή στη σύγχρονη τέχνη και τις επιμελητικές πρακτικές. Πρόκειται για μια μετατόπιση από το αρχείο ως πηγή στο αρχείο ως θέμα. Παράλληλα, η έκθεση εντάσσεται στο εν εξελίξει ντοκιμαντέρ Holy Human Angel, σε σκηνοθεσία της Αγγελικής Αριστομενοπούλου και παραγωγή της Anemon Productions, ενισχύοντας έτσι την αίσθηση ενός αρχείου μέσα στο αρχείο.

Μέσα από εκλεκτικές συγγένειες, το anthr0morph καταλύει τους διαχωρισμούς ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση. Οι εξωσκελετοί, όπως και άλλα στοιχεία της πρακτικής του, θολώνουν μια ακόμη κατασκευή: το φύλο. Η έκθεση συλλαμβάνεται και πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια της ιατρικής φυλομετάβασης του, ωστόσο δεν περιορίζεται σε αυτήν. Το anthr0morph προχωρά σε μια διαδικασία αποταυτοποίησης, χρησιμοποιώντας το σώμα του ως σωματοθήκη, ένα ζωντανό πολιτικό αρχείο. Οι ιστορικές και εξωτερικές τροποποιήσεις του σώματος διαμεσολαβούνται από ψηφιακές, φαρμακολογικές, βιομηχανικές ή προσθετικές τεχνολογίες. Η σωματοθήκη παραμένει σε διαρκή μετάλλαξη Paul B. Prciado, Είμαι το τέρας που σας μιλά, Αντίποδες, Αθήνα, 2020, σ. 44).

Η έκθεση αποτελεί το πρώτο μέρος του Ζωντανού Αρχείου και εισάγει μια ευρύτερη θεματική γύρω από τις οικοτρανσφεμινιστικές οικολογίες. Η προβληματική αυτή τροφοδοτείται από το έργο του Γάλλου καλλιτέχνη και ιστορικού του Μεσαίωνα, Clovis Maillet, ο οποίος αναπτύσσει τη σκέψη του μέσα από την κεντρική ομιλία στο Δημόσιο Πρόγραμμα της έκθεσης. Σε ένα κοινωνικοπολιτικό κλίμα νεοφασισμού, κλιματικού, αντιμεταναστευτικού και αντι-τρανς πανικού, ο Clovis Maillet μαζί με την Emma Bigé στο βιβλίο Écotransfeminismes (εκδ. Les liens qui nous libèrent, 2025), προτείνουν οικολογίες που σκέφτονται με και για τις μη κανονιστικές μορφές ζωής. Καλούν στη διαμόρφωση νέων συμμαχιών: να δράσουμε απέναντι στη ρύπανση από τα πλαστικά, απέναντι στις επιθέσεις κατά της τρανς γονεϊκότητας και να αγωνιστούμε για τη διαφορετικότητα των ειδών, των σεξουαλικοτήτων και των φύλων.

Το Ζωντανό Αρχείο αναπτύσσεται σε δύο συμπληρωματικά μέρη. Το δεύτερο μέρος περιλαμβάνει έκθεση αφιερωμένη στη Γαλλίδα συγγραφέα και ακτιβίστρια Françoise d’Eaubonne, η οποία εισήγαγε τον όρο «οικοφεμινισμός» το 1974 στο βιβλίο της Φεμινισμός ή Θάνατος (Féminisme ou la mort, Εκδόσεις Pierre Horay, Το βιβλίο δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Επανεκδόθηκε στα γαλλικά το 2020 από τις εκδόσεις Le Passager Clandestin και έπειτα το 2022 στα αγγλικά από τις εκδόσεις verso). Η Eaubonne υποστήριζε ότι η βία απέναντι στις «γυναίκες» και κατ’ επέκταση στα αποκλεισμένα σώματα καθώς και απέναντι στη «φύση» (στις μη ανθρώπινες ζωές), αποτελεί δομικό στοιχείο του πατριαρχικού συστήματος. Η σκέψη αυτή μας επιτρέπει να αντιληφθούμε πώς τα συστήματα εξουσίας διαπερνούν και επηρεάζουν συνολικά όλες τις μορφές ζωής.

Επιπλέον, η Françoise d’Eaubonne χρησιμοποιεί την έννοια της «μετάλλαξης» (mutation) για να περιγράψει τη δυνατότητα ριζικής αναδιάρθρωσης των κοινωνικών, βιολογικών και πολιτικών δομών. Στην προσέγγιση της, υποδηλώνει ότι οι καθιερωμένες δομές της πατριαρχίας και της ανθρωποκεντρικής κυριαρχίας δεν είναι δεδομένες· μπορούν να «μεταλλαχθούν» σε νέες μορφές που επιτρέπουν την ισότητα, τη συνεργασία με τη φύση και την απελευθέρωση του σώματος και της ταυτότητας. Η έννοια αυτή θολώνει τα όρια μεταξύ φύλου και ταυτότητας, ανθρώπου και περιβάλλοντος, καθώς προτείνει ότι οι κοινωνικές αλλαγές μπορούν να λειτουργήσουν όπως η εξέλιξη στη φύση: ως διαδικασίες προσαρμογής και δημιουργικής αναδιάρθρωσης.

Το Δημόσιο Πρόγραμμα συμπληρώνει την έκθεση μέσα από ειδικές ξεναγήσεις, ομιλίες και χάπενινγκ, μετατρέποντας τον εκθεσιακό χώρο σε πεδίο διαλόγου και κριτικής σκέψης. Σε αυτό το πλαίσιο, το AMOQA (Athens Museum of Queer Arts), ένας συλλογικός υβριδικός χώρος δικτύωσης ερευνητών, ακτιβιστών και καλλιτεχνών που ασχολούνται με τις πολιτικές του σώματος, τη μνήμη και το φύλο, σχεδιάζει και υλοποιεί το χάπενινγκ με τίτλο Archive disorder, a desire to merge completely, ένα βρώσιμο αρχείο. Η επιθυμία «να ενωθούμε πλήρως, να ενσωματώσουμε τους αγαπημένους μας και να τους κρατήσουμε για πάντα κοντά μας» προτείνεται ως ριζοσπαστική επαναδιατύπωση της συγγένειας: μια τελετουργική συγχώνευση που αμφισβητεί τα όρια του εαυτού και του Άλλου.

Καθοριστική είναι η συμβολή του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης | ΕΜΣΤ, το οποίο παρουσιάζει αποσπάσματα από το Save the Dates, ένα οπτικοακουστικό αρχείο για τη σύγχρονη τέχνη. Το υλικό εστιάζει σε Έλληνες και διεθνείς καλλιτέχνες που προσεγγίζουν το σώμα ως πολιτικό εργαλείο και συνοδεύεται από συζήτηση με την εικαστικό Κατερίνα Ζαχαροπούλου και την Ελένη Κούκου, Σύμβουλο Συλλογών του ΕΜΣΤ.

Αυτό το κείμενο είναι γραμμένο από την Ελένη Ρήγα, Επιμελήτρια του Δημόσιου Προγράμματος.

Post-Ecdysis (Performance)

21.03 | 18:00
05.04 | 19:00
30.04 | 20:00 (ΧΩΡΙΣ ΚΡΑΤΗΣΗ)
Είσοδος ελεύθερη | Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής

To anthr0morph πραγματοποιεί μια νέα περφόρμανς με τίτλο Post-Ecdysis σε συνεργασία με τη Μαριάννα Καβαλλιεράτου, χορογράφος και σύμβουλος κινησιολογίας, η οποία πραγματεύεται την κατάσταση αμέσως μετά τη μεταμόρφωση: ένα σώμα παρόν αλλά ακόμη εύθραυστο, σε φάση μετάβασης.

______________________________________________________________

Ειδική Ξενάγηση

01.03, 21.03 | 19:00
05.04 | 20:00
08.03, 14.03, 28.03, 18.04, 25.04 | 18:00
Γλώσσα: Ελληνικά, Αγγλικά
Είσοδος ελεύθερη | Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής

Μέσα από ειδικά σχεδιασμένες ξεναγήσεις από το anthr0morph, τους συνεργάτες της έκθεσης και επιλεγμένους προσκεκλημένους, ξετυλίγεται το Ζωντανό Αρχείο Μετάβασης με σεβασμό και φροντίδα στις εμπειρίες μετάβασης, προσωπικές και συλλογικές.

______________________________________________________________

Οικοτρανσφεμινισμοί από τον Clovis Maillet

Κεντρική Ομιλία
06.03.2026 | 19:00-20:00
Γλώσσα: Αγγλικά
Είσοδος ελεύθερη / Aπαραίτητη η δήλωση συμμετοχής

O Clovis Maillet, καλλιτέχνης, ιστορικός και συν-συγγραφέας (με την Emma Bigé) του βιβλίου Écotransfeminismes (εκδ. Les liens qui nous libèrent, 2025), προσφέρει μια εισαγωγή στις οικοτρανσφεμινιστικές οικολογίες. Η ομιλία καταπιάνεται με τη διεμπλοκή ανθρώπων, ζώων, φυτών, ορυκτών και άλλων μορφών μη ανθρώπινης ζωής και θέτει υπό αμφισβήτηση τις πολιτικές του διαχωρισμού που στηρίζουν φασιστικές και αντι-τρανς ιδεολογίες. Αντί να προτείνει παγιωμένες ταυτότητες ή σταθερές κατηγορίες, ο Maillet προσεγγίζει τον οικοτρανσφεμινισμό ως ένα σύνολο μετασχηματιστικών εργαλείων, ως πρακτικές για το πώς μπορούμε να κατοικήσουμε έναν κόσμο διαρκούς ρευστότητας και μεταβολής.

Μέσα από θεωρητικές επεξεργασίες και βιωμένες φαντασιακές αφηγήσεις, η ομιλία μάς προσκαλεί να επαναστοχαστούμε τη συγγένεια, την τοξικότητα, τη μετάβαση και την αλληλεξάρτηση ως ενεργές, συλλογικές διαδικασίες γίγνεσθαι, θέτοντας τον τόνο για αυτή την εκθεσιακή ενότητα γύρω από τις οικοφεμινιστικές πολιτικές.

Την ομιλία θα προλογίσει η επιμελήτρια του δημόσιου προγράμματος, Ελένη Ρήγα και θα μας εισάγει στην εκθεσιακή λογική.

______________________________________________________________

Archive disorder, a desire to merge completely

Χάπενινγκ
19.04.202 | 18:00
Είσοδος ελεύθερη / Απαραίτητη η δήλωση συμμετοχής

Το Archive disorder, a desire to merge completely είναι ένα χάπενινγκ βασισμένο στην ιδέα του «βρώσιμου αρχείου» από μέλη της συλλογικότητας του AMOQA.

Προσεγγίζει την υλικότητα του αρχείου μέσα από ένα τραπέζι με κεράσματα, όπου εικόνες και κείμενα μετατρέπονται σε βρώσιμες μορφές. Το κοινό καλείται να συμμετάσχει σε μια βιωματική εμπειρία, όπου η ανάγνωση, η θέαση και η γεύση συνυπάρχουν, ενεργοποιώντας μια διαφορετική σχέση με την αρχειακή μνήμη. Μέσα από αυτή τη γαστρονομική και εννοιολογική χειρονομία, τα δύο αρχεία έρχονται σε δημιουργική συνομιλία, αναδεικνύοντας νέους τρόπους πρόσληψης, ανταλλαγής και ενσώματης εμπειρίας της γνώσης. Τη δράση θα προλογίσει η επιμελήτρια του δημόσιου προγράμματος, Ελένη Ρήγα, διαμορφώνοντας συγκινησιακές συνδέσεις ανάμεσα στα αρχεία.

To AMOQA (Athens Museum of Queer Arts), είναι ένα συλλογικό υβριδικό εγχείρημα για τη δικτύωση ερευνητών, ακτιβιστριών και καλλιτεχν@ν που ασχολούνται με τις πολιτικές του σώματος, τη μνήμη και το φύλο. Επανεξετάζοντας τις έννοιες του “κοινωνικού χώρου”, του “αρχείου” και του “μουσείου” μέσα από μια queer οπτική, στόχος του είναι να προσφέρει έναν χώρο όπου κουήρ καλλιτεχνικές και ακτιβιστικές κοινότητες μπορούν να συναντιούνται με ασφάλεια, να εκφράζονται και να συνεργάζονται.

 _____________________________________________________________

Save the dates

Προβολή και συζήτηση
26.04.2026 | 20:30
Γλώσσα: Ελληνικά
Είσοδος ελεύθερη | Aπαραίτητη η δήλωση συμμετοχής

Στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης | ΕΜΣΤ, θα πραγματοποιηθεί στις 26 Απριλίου προβολή με αποσπάσματα από το Save the Dates, ένα οπτικοακουστικό αρχείο για τη σύγχρονη τέχνη. Το υλικό θα εστιάσει σε Έλληνες και διεθνείς καλλιτέχνες που προσεγγίζουν, μέσα από το έργο τους, το σώμα ως πολιτικό εργαλείο. Θα ακολουθήσει συζήτηση με την εικαστικό Κατερίνα Ζαχαροπούλου και την Ελένη Κούκου, Σύμβουλο Συλλογών του ΕΜΣΤ.

 Τη δράση θα προλογίσει η επιμελήτρια του δημόσιου προγράμματος, Ελένη Ρήγα, διαμορφώνοντας εννοιολογικές συνδέσεις και ουσιαστικές νοηματικές γέφυρες ανάμεσα στα αρχεία.

Tο Save the Dates, ένα οπτικοακουστικό αρχείο για τη σύγχρονη τέχνη είναι μια μοναδική ψηφιακή πλατφόρμα για τη σύγχρονη τέχνη αποτελούμενη από 776 τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά αρχεία που σχεδίασε, επιμελήθηκε και παρουσίασε η εικαστικός Κατερίνα Ζαχαροπούλου από το 1995 – 2025. Το Save the Dates είναι αποκλειστικά διαθέσιμο στο ΕΜΣΤ και στη Βιβλιοθήκη της ΑΣΚΤ. Παραχώρηση υλικού Αρχείο ΕΡΤ. Μέγας Χορηγός του προγράμματος είναι ο Οργανισμός ΝΕΟΝ. Η εκπαιδευτική, ερευνητική και δημόσια χρήση του υποστηρίζεται από τη Δωρεά της Συλλογής Δ.Δασκαλόπουλου.

_____________________________________________________________

Artists: anthr0morph
Exhibition Curator: Βασίλης Ζηδιανάκης – Artistic Director, ATOPOS cvc
Public Program Curator: Ελένη Ρήγα
Choreographer & Movement Consultant: Μαριάννα Καβαλλιεράτου – (Post-Ecdysis Performance)
Visual Identity: Em Kei